Czym jest zespół policystycznych jajników i jak go rozpoznać?

Zespół policystycznych jajników to choroba występująca u blisko 20% kobiet w wieku rozrodczym związana z zaburzeniami hormonalnymi i nadprodukcją męskich hormonów płciowych. Wraz z zespołem policystycznych jajników, który jest jednym z najczęściej występujących problemów endokrynologicznych, pojawiają się nieregularne miesiączki i niewłaściwie przebiegające cykle owulacyjne, a także zaburzenia metaboliczne.

Przy zespole policystycznych jajników często występują też problemy z płodnością. W diagnostyce i leczeniu zespołu policystycznych jajników należy skontaktować się z endokrynologiem.

Czym jest zespół policystycznych jajników PCOS?

Zespół policystycznych jajników PCOS (od ang. Polycystic Ovary Syndrome) to przypadłość określana także androgenizmem jajnikowym czy zespołem wielotorbielowatych jajników. U kobiet cierpiących na to schorzenie męskie hormony płciowe wydzielane są w zbyt dużym stężeniu, przez co w organizmie pojawiają się zaburzenia owulacji, nieprawidłowości metaboliczne i inne charakterystyczne objawy zespołu policystycznych jajników.

W androgenizmie jajnikowym charakterystyczna jest zwiększona objętość jajnika. W obrazie USG na policystycznych jajnikach dostrzegalne są liczne torbiele. Typowy dla schorzenia PCOS jest też nadmiar androgenów, niewłaściwa gospodarka tłuszczowa i węglowodanowa, insulinooporność czy hiperinsulinizm.

Nieleczony PCOS może prowadzić do braku owulacji, a w konsekwencji do pogłębienia charakterystycznych objawów i niepłodności. Specjalistą, który może pomóc w walce z chorobą, jest endokrynolog.

Przyczyny zespołu policystycznych jajników

Dokładne przyczyny zespołu policystycznych jajników nie zostały do dziś ustalone. Jednak wymienia się szereg czynników, które zwiększają ryzyko wystąpienia schorzenia. Wśród nich można wymienić:

  • wrodzony przerost nadnerczy,
  • niedoczynność tarczycy,
  • akromegalię,
  • wrażliwość tkanek jajników na hormony steroidowe,
  • zespół Cushinga,
  • guzy wydzielające hormony androgenowe.

Ponadto istotną rolę w pojawieniu się PCOS odgrywają czynniki genetyczne. Znacznie częściej choroba pojawia się kobiet, u których w rodzinie występuje już ta przypadłość. Na zaburzenia hormonalne związane z hormonami androgenowymi narażone są również kobiety zmagające się z cukrzycą i otyłością.

Objawy PCOS - kiedy warto udać się do endokrynologa?

Istnieje szereg charakterystycznych i niekiedy podobnych symptomów, które mogą wskazywać zarówno na zaburzenia pracy tarczycy, jajników i innych gruczołów dokrewnych, jak i na zespół policystycznych jajników. Objawy typowe dla PCOS to:

  • zaburzenia miesiączkowania, w tym nieregularne cykle miesiączkowe, rzadkie owulacje i zmniejszenie ich ilości do maksymalnie ośmiu w ciągu roku. Charakterystyczny jest także zanik miesiączkowania na co najmniej trzy miesiące,
  • występowanie trądziku,
  • łysienie,
  • łojotok,
  • nadmierne owłosienie typu męskiego (hirsutyzm),
  • zbyt wysoki poziom męskich hormonów (występowanie tego typu zaburzeń hormonalnych musi być potwierdzone stosownym badaniem),
  • zmiana barwy głosu i sylwetki na bardziej masywną,
  • wzrost masy ciała,
  • problemy z zajściem w ciążę i niepłodność.

Objawy PCOS to również zespół metaboliczny. W ramach tego typu zaburzeń można wymienić otyłość, nadciśnienie tętnicze, zaburzenia lipidowe, a także skłonność do insulinooporoności, która może prowadzić do pojawienia się cukrzycy typu 2.

U niektórych kobiet także z rozpoznanym PCOS nagłe zaprzestanie miesiączkowania czy też pozostałe objawy związane z zespołem policystycznych jajników mogą powodować również objawy natury psychicznej i prowadzić do występowania zaburzeń lękowych, a także depresji i choroby afektywnej dwubiegunowej. Osoby borykające się z PCOS obarczone są również znacznie większym ryzykiem wystąpienia nadciśnienia tętniczego i chorób układu krążenia.

Dlatego w przypadku dostrzeżenia niepokojących symptomów należy niezwłocznie zgłosić się do endokrynologa, który zleci badania hormonalne i w razie konieczności podda osobę chorą odpowiedniemu leczeniu PCOS.

Rozpoznanie zespołu policystycznych jajników i diagnoza PCOS

W diagnostyce PCOS kluczowy jest wywiad przeprowadzony przez endokrynologa oraz badania hormonalne i USG, które ukażą charakterystyczny obraz jajników świadczący o występowaniu schorzenia. Przebieg choroby PCOS na podstawie badań wykonywanych z krwi Pacjenta ustalany jest natomiast na podstawie stężenia męskich hormonów, głównie testosteronu i androstendionu.

Ponadto w diagnostyce zespołu policystycznych jajników określa się również poziom hormonów LH, FSH, SHBG (białko odpowiedzialne za transport hormonów płciowych), anty-Mullerowskiego. Dodatkowe zbadanie poziomu TSH, fT3, fT4, prolaktyny, kortyzolu i ACTH ma na celu wykluczyć występowanie chorób tarczycy, które mogą niekiedy dawać podobne objawy jak PCOS. U Pacjentek przeprowadza się też badanie OGTT (test obciążenia glukozą), co ma na celu wykluczenie nieprawidłowego przetwarzania glukozy często współistniejącego z PCOS.

Na czym polega leczenie PCOS?

Leczenie zespołu policystycznych jajników ma na celu przede wszystkim złagodzenie objawów schorzenia oraz indukcję owulacji. To również dążenie do stanu, aby rzadkie miesiączkowanie stało się regularne, a ryzyko wystąpienia chorób sercowo-naczyniowych czy cukrzycy zostało zmniejszone.

Na terapię PCOS składa się leczenie farmakologiczne, ale też zmiana stylu życia. To zwiększenie aktywności fizycznej i redukcja masy ciała, a także właściwa dieta oparta na niskim indeksie glikemicznym, co zmniejsza lipotoksyczność tkanki tłuszczowej i korzystnie wpływa na gospodarkę insulinową. Regularny wysiłek fizyczny to wsparcie nie tylko dla wyzwania, jakim jest utrata masy ciała, ale również znaczna poprawa samopoczucia, co jest niezwykle istotne w PCOS.

W ramach leczenia farmakologicznego natomiast stosuje się takie środki jak dwuskładnikowe tabletki antykoncepcyjne czy antyandrogeny w postaci spironolaktonu, czy finasterydu. Ponadto zalecana jest metformina. Kobiety, u których występują policystyczne jajniki, nie są pozbawione szansy na macierzyństwo. Zalecane jest u nich jednak skorzystanie z zapłodnienia pozaustrojowego.

crossmenu