Czym są zaburzenia adaptacyjne i jak je rozpoznać?

Zaburzenia adaptacyjne to nietypowe, charakterystyczne reakcje i zachowania, które pojawiają się na skutek intensywnych i niecodziennych przeżyć. Stany te mogą dotyczyć zarówno dorosłych, jak i dzieci. Zaburzenia adaptacyjne bywają odpowiedzią na pozytywne oraz negatywne wydarzenia, a brak dostrzeżenia problemu i pomocy ze strony specjalisty, jakim jest psychiatra, może mieć poważne skutki dla Pacjenta zarówno w aspekcie fizycznym, jak i psychicznym.

Na czym polegają zaburzenia adaptacyjne?

Zaburzenie adaptacyjne to schorzenie psychiatryczne, które ma istotny wpływ na zdolność danej osoby do przystosowania się do otoczenia i środowiska, w jakim się ona znajduje. To określone zachowania i reakcje, za pośrednictwem których organizm radzi sobie z "dopasowaniem" się do zastanych, trudnych sytuacji. Zachowania te uruchomione zostają przez stresory związane z wystąpieniem określonej sytuacji czy wydarzenia, z którymi Pacjent i jego psychika na dany moment sobie nie radzi.

Można wyróżnić wiele zaburzeń adaptacyjnych w zależności od ich charakteru i objawów czy przyczyny, które je wywołała. Do najbardziej charakterystycznych należą m.in. zaburzenia stresowe pourazowe (PTSD), zaburzenia obsesyjno-kompulsywne (OCD) czy nieokreślone zaburzenia adaptacyjne. Jednak do tego typu przypadłości można zaliczyć także zaburzenia adaptacyjne o charakterze depresyjnym i wiele innych zachowań, takich jak ataki agresji czy wycofanie się z życia towarzyskiego.

Wystąpienie zaburzeń adaptacyjnych jest szczególnie niebezpieczne w przypadku dzieci, które nie mają jeszcze wypracowanych mechanizmów obronnych. Brak reakcji i profesjonalnej pomocy ze strony psychiatry może prowadzić do pogłębienia problemów i wystąpienia dodatkowych problemów. Dlatego zarówno charakterystyczne objawy zaburzenia adaptacyjnego, jak i często towarzyszące im objawy somatyczne, nigdy nie powinny być bagatelizowane.

Objawy zaburzeń adaptacyjnych - jak rozpoznać problem?

Zaburzenia adaptacyjne mogą dawać różne objawy. Do najczęściej występujących symptomów należą:

  • nadmierny niepokój,
  • poczucie bezradności i beznadziei,
  • smutek i płacz bez wyraźnego powodu,
  • bóle brzucha, głowy i mięśni,
  • trudności z zasypianiem i bezsenność,
  • myśli i próby samobójcze,
  • odczuwanie dużego zmęczenia bez adekwatnego wysiłku,
  • drżenie mięśni,
  • brak motywacji i energii do działania,
  • problemy z pamięcią i koncentracją,
  • brak zainteresowania,
  • niechęć do kontaktów towarzyskich.

Objawy somatyczne wraz z mieszanymi zaburzeniami zachowania oraz emocji mogą być również objawem różnego typu dolegliwości i chorób, które należy wykluczyć, wykonując badania zlecone przez lekarza pierwszego kontaktu. Nastrój depresyjny i obecność zaburzeń lękowych utrzymujące się przez dłuższy czas wymagają jednak specjalistycznej konsultacji z psychiatrą.

Przyczyny zaburzeń adaptacyjnych

Główną przyczyną zaburzeń adaptacyjnych zarówno u dzieci, jak i dorosłych są stresujące sytuacje, z którymi organizm próbuje radzić sobie na różne sposoby. W przypadku dorosłych zaburzenia zachowania pojawiają się najczęściej w związku z problemami rodzinnymi, finansowymi i zawodowymi. U dzieci zaburzenia adaptacyjne głównie odnoszą się do relacji z rówieśnikami, własną tożsamością i problemów w nauce.

Najczęściej zaburzenia adaptacyjne wywołują takie sytuacje jak:

  • choroba, konieczność trudnego leczenia, śmierć,
  • wypadek,
  • katastrofa,
  • zmiana szkoły,
  • utrata pracy, zmiana miejsca zatrudnienia, częsta zmiana miejsca zamieszkania,
  • narodziny dziecka,
  • kłopoty finansowe,
  • rozwód rodziców.

Zaburzeniom adaptacyjnym często towarzyszą określone predyspozycje. Indywidualna podatność na silny stres i odnalezienie się w nowej sytuacji częsty bywa trudniejsze dla osób charakteryzujących się wysokim poziomem inteligencji oraz umiejętnościami społecznymi.

Problemy adaptacyjne, a także zaburzenia depresyjne częściej też dotykają osób ze względu na obciążenia genetyczne, kiedy podobne przypadłości występują również u członków rodziny. W zaburzeniach adaptacyjnych nie pomaga też kumulowanie się wielu problemów naraz, trwanie sytuacji stresowej lub problematycznej przez długi czas.

Zaburzeniem adaptacyjnym może też zakończyć się wydarzenie o ogromnej sile oddziaływania, takie jak śmierć kogoś bliskiego lub wydarzenia o charakterze powtarzającym się.

Co robić w przypadku zaburzeń adaptacyjnych?

Często zdarza się, że osoby cierpiące na zaburzenia adaptacyjne są świadome czynników stresogennych i skutków ich występowania w swoim zachowaniu, które utrudniają codzienne funkcjonowanie. Bardzo ważna jest wówczas nauka radzenia sobie w trudnych sytuacjach, wypracowanie pozytywnego podejścia i próba opanowania problemu lub oswojenia się z sytuacją oraz przyzwyczajenie się do nowych okoliczności.

U jednych osób objawy zaburzeń adaptacyjnych mogą minąć samoistnie np. w ciągu miesiąca, po zaakceptowaniu nowych warunków. Często symptomy stają się stopniowo mniej nasilone, aż zanikają całkowicie. Ciężki stres łatwiej jest też przepracować z bliskimi osobami. Element wsparcia społecznego ma duże znaczenie szczególnie w przypadku najmłodszych.

Niekiedy jednak dolegliwości związane z zaburzeniami lękowymi i przystosowaniem się do zaistniałej sytuacji wymagają pomocy specjalisty, jakim jest psychiatra, który wdroży właściwe leczenie zaburzeń adaptacyjnych. Brak interwencji może prowadzić do zaostrzenia objawów, nadużywania substancji psychoaktywnych, a nawet prób samobójczych.

Jak poradzić sobie z zaburzeniami adaptacyjnymi - leczenie

Jednym z najważniejszych elementów profesjonalnej pomocy psychiatry w leczeniu zaburzeń adaptacyjnych jest psychoterapia. Podczas regularnych spotkań Pacjenci poznają mechanizm reakcji swojego organizmu, uczą się rozładowywać stres oraz opanowywać techniki relaksacyjne. To jednak niejedyna forma, w jakiej prowadzone jest leczenie. Zaburzenia adaptacyjne niekiedy wymagają zastosowania takich środków jak leki przeciwdepresyjne.

Aby wyleczyć, ale też zapobiegać zaburzeniom adaptacyjnym, dobrze jest dbać o zdrowy tryb życia. Równie ważna jest też aktywność fizyczna wspomagająca dobre samopoczucie i wyrównywanie spadków energii życiowej charakterystycznych dla problemów z depresją i adaptacją.

crossmenu