Dystymia - przewlekłe obniżenie nastroju

Dystymia to jedno z zaburzeń nastroju. W obecnych czasach, pomimo postępującej świadomości na temat zdrowia psychicznego, o złym samopoczuciu i stanach depresyjnych wciąż mówi się zbyt mało. Jednym z powszechnych, a często bagatelizowanych zaburzeń jest dystymia, czyli przewlekłe obniżenie nastroju. Choć może nie przebiegać tak ciężko jak depresja, nadal wpływa negatywnie na codzienne funkcjonowanie. Jakie są jej objawy, przyczyny oraz metody leczenia?

Czym jest dystymia?

Według Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób — ICD-10, dystymia oznaczona jest kodem F.34.1, który obejmuje uporczywe zaburzenia nastroju. Zalicza się do nich problemy natury psychicznej, które kiedyś klasyfikowane były, jako nerwica depresyjna, depresyjne zaburzenia osobowości, depresja nerwicowa oraz depresja lękowa przewlekła.

Dystymia, znana również, jako zaburzenie afektywne przewlekłe, charakteryzuje się długotrwałym, łagodnym do umiarkowanego spadkiem nastroju, któremu towarzyszy poczucie bezradności. Osoby nią dotknięte doświadczają ciągłego uczucia smutku i przygnębienia, które utrzymuje się, przez co najmniej dwa lata.

Statystyki pokazują, że na dystymię może cierpieć około 3-5% całej populacji, zwłaszcza kobiety. Choć jest nazywana lżejszą formą depresji, nieleczona może znacząco wpłynąć na jakość życia chorego. Pierwsze symptomy dystymii są najczęściej diagnozowane już przed 18. rokiem życia pacjenta, ale często utożsamia się je z występującą w tym czasie burzą hormonalną związaną z dojrzewaniem. W przeciwieństwie do epizodów depresyjnych dystymia nie prowadzi do całkowitego wyłączenia z życia społecznego i zawodowego, ale wpływa na ogólną jakość funkcjonowania jednostki.

Rodzaje dystymii

Przewlekłe zaburzenie nastroju może występować w dwóch formach – przewlekłej i wtórnej.

Dystymia pierwotna to rodzaj zaburzenia afektywnego przewlekłego, które rozwija się samoistnie, bez towarzyszącej choroby psychicznej, problemów zdrowotnych lub traumatycznego wydarzenia. Najczęściej jest diagnozowana w pierwszych trzech dekadach życia.

Dystymia wtórna dotyka osób starszych, najczęściej z powodu problemów związanych ze zdrowiem psychicznym lub fizycznym, nadmiernego stresu lub traumatycznego przeżycia. Przewlekłe obniżenie nastroju stwierdza się u 10% pacjentów ze stwardnieniem rozsianym i nawet u 89% pacjentów po urazach ośrodkowego układu nerwowego.

Przyczyny spadku nastroju o charakterze przewlekłym

Podobnie jak w przypadku innych zaburzeń psychicznych, konkretne przyczyny dystymii nie zostały jeszcze ustalone. Najczęściej jest to wynik działania kilku czynników, w połączeniu z wrodzoną podatnością danej osoby na popadanie w stany depresyjne lub biologicznie uwarunkowanymi zmianami w mózgu.

Wśród przyczyn, które mogą mieć wpływ na rozwój zaburzenia wymienia się:

  • czynniki genetyczne — przypadki depresji lub dystymii w bliskiej rodzinie,
  • przyczyny biologiczne, m.in. nieprawidłowości w obrębie układu neuroprzekaźników, takich jak serotonina i noradrenalina, zaburzenia hormonalne, strukturalne zmiany w mózgu,
  • czynniki psychospołeczne: traumatyczne doświadczenia w dzieciństwie, utrata bliskiej osoby, przemoc, przewlekły stres,
  • współistniejące zaburzenia lękowe lub inne problemy natury psychicznej,
  • choroba przewlekła zwłaszcza taka, która wpływa na samopoczucie i zdrowie psychiczne, m.in. nowotwór czy choroby układu nerwowego,
  • cechy osobowości, np. niska samoocena, perfekcjonizm, nadmierny krytycyzm wobec siebie, pesymizm.

Jakie są objawy dystymii?

Pod terminem "przewlekłego obniżenia nastroju" mogą kryć się nie tylko zaburzenia afektywne, ale także zaburzenia nerwicowe oraz osobowości. Osoby cierpiące na dystymię mogą doświadczać objawów przez wiele lat, a nawet całe życie. Jednak nie są one tak częste i poważne, aby spełniać kryteria epizodu depresyjnego.

Nie każde obniżenie nastroju będzie od razu oznaczało chorobę. Aby u pacjenta stwierdzić dystymię, objawy muszą występować regularnie przez co najmniej dwa lata. Chociaż bywają dni lepsze i gorsze, pacjentowi nieustannie towarzyszy uczucie smutku, poczucie beznadziejności i niezdolność do czerpania radości z życia, ale nie tak silne jak w przypadku depresji.

Ponadto w przypadku dystymii obserwuje się przynajmniej trzy z wymienionych dolegliwości:

  • zmniejszenie energii,
  • zaburzenia snu,
  • utrata zainteresowania i zadowolenia z czynności sprawiających przyjemność w przeszłości,
  • uporczywe poczucie niedostosowania,
  • zaburzenia koncentracji,
  • przewlekłe zmęczenie,
  • uczucie bezradności,
  • brak apetytu,
  • czarnowidztwo,
  • nadmierne rozpamiętywanie przeszłości;
  • wycofanie z życia towarzyskiego,
  • niezdolność do odczuwania pozytywnych emocji.

Zdarza się, że osoby cierpiące na nieleczone uporczywe obniżenie nastroju podejmują próby samobójcze, ale jest to dużo rzadsze niż u pacjentów z depresją.

Na czym polega leczenie dystymii?

W leczeniu dystymii bardzo ważne jest połączenie farmakoterapii z psychoterapią oraz wsparciem ze strony bliskich osób. Umiarkowane obniżenie nastroju diagnozuje lekarz psychiatra i to on ustala plan działania.

Najczęściej stosowanymi lekami w przypadku dystymii są trójcykliczne leki przeciwdepresyjne, inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny oraz noradrenaliny. Odpowiednio prowadzona terapia psychologiczna pomaga pacjentom w odzyskaniu poczucia satysfakcji, zidentyfikowaniu i zmianie negatywne myśli oraz wzorców zachowań, dzięki czemu ich zadowolenie z życia znacząco rośnie. Pozytywne skutki przyniesie także lekka, regularna aktywność fizyczna i zrównoważona dieta.

crossmenu