Tachykardia – przyspieszenie rytmu serca

Tachykardia, inaczej częstoskurcz, to sytuacja, w której serce bije szybciej niż norma dla danego wieku i stanu fizjologicznego pacjenta, zazwyczaj powyżej 100 uderzeń na minutę. Choć przyspieszoną akcję serca mogą wywoływać różne życiowe i niegroźne sytuacje np. aktywność fizyczna, stres emocjonalny czy wyrzut adrenaliny, zdarza się, że dzieje się to bez konkretnej przyczyny i w towarzystwie innych, niepokojących objawów.

Tachykardia – podstawowe informacje

W warunkach fizjologicznych tętno spoczynkowe dorosłego, zdrowego człowieka mieści się w granicy 60 - 100 uderzeń na minutę. Może być nieco niższe u osób o dużym stopniu wytrenowania lub wyższe u dzieci i kobiet w ciąży. O tachykardii mówimy, gdy bez wyraźnego powodu zewnętrznego, dochodzi do zwiększonej akcji serca (powyżej ustalonej normy), której często towarzyszą inne objawy np. uczucie duszności, zawroty głowy, utrata przytomności i ból w klatce piersiowej.

O ile nie jest wynikiem naturalnej reakcji organizmu na bodźce zewnętrzne, kołatanie serca może świadczyć o występowaniu poważniejszych problemów zdrowotnych, w tym niewydolności serca, nadczynności tarczycy, niedokrwistości, nadciśnienia czy zaburzeń elektrolitowych.

Rodzaje tachykardii

Tachykardia występuje w różnej formie, zależnie od mechanizmu wywołującego oraz miejsca jego powstania. Główne typy to:

  • tachykardia zatokowa – wywoływana przez przyspieszoną aktywność węzła zatokowo-przedsionkowego – naturalnego rozrusznika serca, generującego impulsy elektryczne, które kontrolują rytm bicia serca. Tachykardia zatokowa może być reakcją na stres, wysiłek, spożycie substancji stymulujących, czy gorączkę, ale czasami jest wynikiem choroby organicznej serca;
  • tachykardia nadkomorowa – przyspieszenie akcji serca ma źródło w ognisku znajdującym się w pęczku Hisa, który odpowiada za przekazywanie sygnałów elektrycznych w sercu lub powyżej niego. Najczęściej diagnozowanymi typami tachykardii nadkomorowej są migotanie przedsionków oraz trzepotanie przedsionków. Poza tym wyróżnia się równie niebezpieczne częstoskurcze nadkomorowe:
    • częstoskurcz nawrotny w węźle przedsionkowo-komorowym,  
    • częstoskurcz nawrotny przedsionkowo-nawrotny,  
    • częstoskurcz przedsionkowy.  
  • tachykardia komorowa – przyspieszone bicie serca pochodzi z mięśnia komór serca, poniżej pęczka Hisa. Może występować jako pojedyncze dodatkowe pobudzenia –wówczas nie są groźne, ale także jako złożony częstoskurcz, stanowiący poważne zagrożenie dla zdrowia. Skrajnymi postaciami arytmii serca, które wymagają natychmiastowej interwencji medycznej, są trzepotanie i migotanie komór, podczas których ich praca sięga nawet 600 uderzeń/min.

Przyczyny tachykardii

Mięsień sercowy, podobnie jak inne mięśnie w organizmie, jest pobudzany do pracy przez impulsy elektryczne. W przypadku serca są one kontrolowane przez układ bodźcotwórczo-przewodzący, który obejmuje cztery ośrodki:

  • węzeł zatokowo-przedsionkowy, czyli znajdujący się w prawym przedsionku "rozrusznik" serca, pełniący rolę generatora impulsu,
  • węzeł przedsionkowo- komorowy, znajdujący się niżej,
  • układ przewodzący, obejmujący pęczek Hisa, wiązki przedsionkowo-komorowe oraz włókna Purkinjego, za pośrednictwem których impuls przechodzi do mięśnia prawej i lewej komory serca,
  • mięsień sercowy, gdzie impulsy elektryczne powodują skurczenie włókien mięśniowych i wypchnięcia krwi do układu krążenia.

Pobudzanie mięśnia sercowego do pracy to złożony, skoordynowany proces, który, o ile działa prawidłowo, zapewnia efektywne i regularne bicie serca. System elektryczny serca jest jednak wrażliwy na różne czynniki, takie jak zmiany ciśnienia krwi, zaburzenia elektrolitowe czy bodźce nerwowe. W miarę możliwości rytm serca dostosowuje się do stanu organizmu, jednak w niektórych przypadkach częstoskurcz może być związany z patologicznymi zmianami w funkcjonowaniu mięśnia sercowego.

Do fizjologicznych przyczyn tachykardii, które nie wymagają leczenia, zaliczamy:

  • stres i silne emocje,
  • wysiłek fizyczny,
  • stosowanie kofeiny i innych pobudzaczy,
  • ciąża,
  • odwodnienie,
  • gorączka.

Chorobową przyczyną tachykardii może być m.in.:

  • choroba niedokrwienna serca,
  • przewlekły stan nadciśnienia tętniczego,
  • niewydolność serca,
  • zapalenie mięśnia sercowego,
  • nadczynność tarczycy lub nadnerczy,
  • posocznica,
  • niedokrwistość,
  • hipoglikemia lub niedocukrzenie.

Zdarza się, że szybsze bicie serca, wykraczające poza przyjęte normy, nie zostało wywołane przez stan chorobowy ani fizjologiczną reakcję organizmu. Wówczas diagnozowana jest tzw. nerwica serca, której przyczyną są utrzymujące się stany lękowe i przewlekły stres. W trakcie napadu pacjenci odczuwają m.in. ból w piersiach, duszność oraz zawroty głowy.

Jakie są objawy tachykardii?

Poza charakterystycznym i stałym objawem, jakim jest wyraźne przyspieszenie pracy serca, tachykardii towarzyszy:

  • trudne do zniesienia uczucie kołatania serca,
  • zmniejszony przepływ krwi do mózgu, prowadzący do osłabienia, zmęczenia i utraty przytomności,
  • trudności z zaczerpnięciem powietrza,
  • ból lub napięcie w klatce piersiowej,
  • napadowy kaszel,
  • mroczki przed oczami.

Jeśli podwyższona akcja serca nie ustępuje samoistnie, a częstoskurcz powtarza się bez wyraźnej przyczyny, pociągając za sobą niepokojące objawy – należy jak najszybciej skonsultować się z kardiologiem lub lekarzem pierwszego kontaktu.

Tachykardia – diagnostyka

W celu rozpoznania tachykardii, określenia jej rodzaju oraz przyczyn, lekarz kardiolog zazwyczaj przeprowadza szereg badań diagnostycznych. Bardzo ważne jest także indywidualne podejście do pacjenta i uważne wysłuchanie zgłaszanych dolegliwości.

Podstawową metodą wykrywania nieprawidłowego rytmu serca jest kilkuminutowy elektrokardiogram spoczynkowy (EKG). Ma on jednak pewne ograniczenie – wykaże arytmię tylko jeśli zostanie wykonany w trakcie jej trwania, np. u pacjentów, u których występuje ona stale. Jeśli zaburzenia rytmu serca pojawiają się okresowo, lepszym wyjściem będzie Holter-EKG, pozwalające na monitorowanie pracy mięśnia sercowego przez 24 godziny, a nawet dłużej. Pacjent z założonym przenośnym rejestratorem udaje się do domu, gdzie podczas normalnych aktywności, zapisuje on tempo pracy serca. Taki wynik, wraz z notatkami pacjenta, pozwala lekarzowi na dokładniejszą analizę i postawienie diagnozy.

Badania uzupełniające, które może zlecić kardiolog to m.in. pomiar stężenia elektrolitów i glukozy we krwi, hormonów tarczycy czy szczegółową morfologię.

Jeśli istnieje podejrzenia, że przyczyną tachykardii może być choroba serca, pacjent zostaje skierowany na echo serca.

Jak przebiega leczenie tachykardii?

O wybranej metodzie leczenia decyduje przede wszystkim rodzaj tachykardii, jej przyczyny oraz towarzyszące objawy. Jeśli mamy do czynienia z pozasercowym czynnikiem wyzwalającym arytmię np. nadczynnością tarczycy, kluczowe będzie opanowanie choroby i uregulowanie prac układu hormonalnego. Jeśli tachykardia ma związek z nadużywaniem substancji pobudzających, alkoholu lub niezdrowego stylu życia, konieczna będzie modyfikacja nawyków i przestrzeganie zaleceń lekarza.

U pacjentów z tachykardią o podłożu sercowym, o ile napady częstoskurczu występują stosunkowo rzadko, nie ma też podejrzeń choroby serca lekarz może przepisać odpowiednie leki antyarytmiczne. Istnieją także zabiegi, które pacjenci mogą wykonywać samodzielnie, aby przerwać epizod tachykardii, m.in. próba Valsavy, czyli wydmuchiwanie powietrza przy zamkniętych ustach i zatkanym nosie, co zwiększa napięcie nerwu błędnego.

W przypadku ciężkich lub utrzymujących się epizodów tachykardii, które nie reagują na leczenie farmakologiczne, lekarz w celu przywrócenia regularnego rytmu serca, może zastosować kardiowersję elektryczną lub defibrylację.

Inną, inwazyjną, ale o wysokiej efektywności, metodą jest zabieg ablacji, podczas którego za pomocą cienkiego katetera wprowadzanego przez naczynia krwionośne do serca, niszczona jest mała część tkanki serca odpowiedzialna za generowanie nieprawidłowych impulsów elektrycznych.

crossmenu