Tajemnice malutkich serc – wady serca u dzieci i walka o zdrowie

Wady serca u dzieci stanowią najliczniejszą grupę wad wrodzonych w populacji światowej. W okresie noworodkowym są najczęstszą przyczyną poważnego stanu, jakim jest ostra niewydolność krążenia. W miarę rozwoju diagnostyki prenatalnej i szybkiej interwencji chirurgicznej bardzo dużą część wad można wyleczyć. Istotne jest odpowiednie postępowanie kliniczne, a same rokowania zależą od wielu czynników, w tym stopnia zaawansowania i ciężkości choroby oraz wieku małego Pacjenta.

Czym są wrodzone wady serca u dzieci?

Pomimo znacznego postępu kardiochirurgii i intensywnej terapii noworodków, wrodzone wady serca nadal stanowią główną przyczynę zachorowań i zgonów u niemowląt, ze śmiertelnością sięgającą aż 25% w pierwszym roku życia. Są to różnorodne zaburzenia strukturalne oraz funkcjonalne serca, które występują od samego początku wzrostu i rozwoju dziecka. Te nieprawidłowości mogą wpływać na strukturę serca, jego układ krążenia lub sposób, w jaki działa. Zazwyczaj wady wrodzone serca są wynikiem nieprawidłowego rozwoju narządu w życiu płodowym.

Najczęstsze wrodzone wady serca u dzieci

Do najczęstszych wrodzonych wad serca u dzieci możemy zaliczyć:

  • ubytki przegrody serca – otwory lub nieszczelności w przegrodzie międzyprzedsionkowej, między komorami lub przedsionkami,
  • wady zastawkowe –dotyczą nieprawidłowości w strukturze lub funkcji zastawek serca, które regulują przepływ krwi w odpowiednim kierunku. Np. zwężenie cieśni aorty (koarktacja aorty), wypadanie zastawki mitralnej, niedomykalność zastawek,
  • nieprawidłowe położenie naczyń –obejmuje sytuacje, w których naczynia krwionośne wychodzące z serca są nieprawidłowo rozmieszczone,
  • wady związane z komorami serca – dotyczą problemów związanych z rozwojem i funkcjonowaniem komór serca. Do tej grupy zaliczamy również ubytek w przegrodzie międzykomorowej,
  • zaburzenia krążenia płucnego – związane z problemami krążenia krwi między sercem a płucami, np. zwężenie tętnicy płucnej, przetrwały przewód tętniczy Botalla,
  • wady mięśnia sercowego – kardiomiopatie.

Wrodzone wady serca mogą występować samodzielnie lub być złożonymi wadami serca. Rozpoznanie i leczenie wymaga współpracy z profesjonalistą – w tym przypadku kardiologiem dziecięcym.

Wrodzone wady serca u dzieci – przyczyny

Wrodzone wady serca u dzieci są wynikiem różnorodnych czynników, zarówno genetycznych, jak i środowiskowych, które wpływają na rozwój serca w okresie życia płodowego. Najczęściej wrodzone wady serca są spowodowane czynnikami genetycznymi. Jeśli jedno z rodziców miało wrodzoną wadę serca, istnieje zwiększone ryzyko, że dziecko również ją odziedziczy. Co więcej, niektóre zespoły genetyczne, takie jak zespół Downa, zespół Edwardsa czy zespół Turnera są bezpośrednio powiązane ze zwiększonym ryzykiem rozwoju wrodzonych wad serca. Poza tym możemy wyróżnić:

  • czynniki środowiskowe – ekspozycja na pewne substancje chemiczne, takie jak leki, alkohol, tytoń czy niektóre zanieczyszczenia środowiska, w okresie prenatalnym. Udowodniono, że dzieci matek palących papierosy oraz nadużywających alkoholu częściej odznaczają się wrodzoną wadą serca,
  • infekcje w czasie ciąży – niektóre wirusy, m.in. wirus różyczki czy cytomegalii, mogą wpływać na rozwój serca płodu,
  • niewłaściwe nawyki żywieniowe –braki składników odżywczych, takich jak kwas foliowy, czy inne witaminy,
  • cukrzyca ciążowa –nieprawidłowe kontrolowanie poziomu cukru podczas ciąży,
  • wiek matki –ciąża u kobiet w późniejszym wieku może być związana z większym ryzykiem wystąpienia wad serca u dziecka.

Rozwój serca w okresie prenatalnym jest procesem skomplikowanym, podatnym na różnorodne wpływy. Wielu przypadków wrodzonych wad serca nie da się jednoznacznie przypisać pojedynczej przyczynie, a ryzyko ich wystąpienia może być wynikiem kombinacji różnych czynników. Wczesne rozpoznanie i skoordynowane leczenie są kluczowe dla poprawy rokowania dzieci z wrodzonymi wadami serca.

Diagnostyka wrodzonych wad serca

Diagnostyka wrodzonych wad serca jest złożonym procesem, który wymaga współpracy między różnymi specjalistami medycznymi, przede wszystkim kardiologiem dziecięcym oraz genetykiem.

Echokardiografia, czyli echo serca

Echokardiografia to główna i najczęściej stosowana metoda obrazowania serca. Wykorzystuje fale dźwiękowe do tworzenia obrazów struktur serca. Pozwala na dokładną ocenę struktury serca, funkcji zastawek, kierunku i prędkości przepływu krwi. Jest niezwykle przydatna zarówno w diagnostyce prenatalnej, jak i po urodzeniu dziecka.

Elektrokardiografia (EKG)

EKG to pomiar elektrycznej aktywności serca za pomocą elektrod umieszczonych na skórze. Pomaga w identyfikacji zaburzeń rytmu serca oraz nieprawidłowości w przewodnictwie elektrycznym.

Rezonans magnetyczny (MRI)

MRI umożliwia uzyskanie bardzo dokładnych obrazów struktur serca przy użyciu silnego pola magnetycznego. Stosowane jest w przypadkach, gdy konieczne są szczegółowe obrazy anatomiczne, zwłaszcza przed planowaniem operacji, podejrzeniem niewydolności krążenia.

Cewnikowanie serca

Cewnikowanie serca to procedura diagnostyczna i/lub lecznicza, w której cewnik jest wprowadzany do naczyń krwionośnych i serca. Umożliwia bezpośrednie ocenienie struktur serca, pomiar ciśnień krwi w różnych komorach i naczyniach, a także może być wykorzystywana do przeprowadzenia różnych zabiegów kardiologicznych.

Kardiologia prenatalna

Wykonywana podczas ciąży w celu wczesnego rozpoznania schorzeń serca. Pozwala na wcześniejsze planowanie leczenia i zapewnienie optymalnej opieki zaraz po urodzeniu.

Badania laboratoryjne i genetyczne

Inne badania obejmują testy z krwi w celu oceny poziomu tlenu, enzymów sercowych i innych wskaźników zdrowia serca. Pomagają w ocenie funkcji serca i identyfikacji ewentualnych powikłań. Dodatkowo analiza genów i mutacji w celu identyfikacji ewentualnych predyspozycji genetycznych również jest istotna, jeśli podejrzewa się dziedziczną wadę serca.

Leczenie i postępowanie we wrodzonych wadach serca

W zależności od tego jak bardzo choroba jest zaawansowana oraz od jej rodzaju dobierane jest odpowiednie leczenie. Każde dziecko wymaga indywidualnego podejścia, a decyzje dotyczące terapii podejmuje zespół specjalistów medycznych, w tym kardiolog dziecięcy, kardiochirurg, neonatolog oraz inni specjaliści.

W niektórych przypadkach leki mogą być stosowane w celu kontrolowania objawów związanych z wadą serca, takich jak nadmierna ilość płynów, niewydolność serca czy zaburzenia rytmu. W przypadku pewnych wrodzonych wad, takich jak zwężenie zastawek, może być stosowana balonowa walwuloplastyka, która polega na wprowadzeniu cienkiego cewnika z balonem do zastawki i jej rozszerzeniu za pomocą napompowanego balonu. Dobrze sprawdzają się również procedury interwencyjne wykonywane przezskórnie, takie jak implantacja stentów.

Zaawansowane wady wrodzone serca

W przypadkach bardziej zaawansowanych wad serca konieczna jest interwencja chirurgiczna. Może obejmować naprawę lub wymianę zastawek, korektę ubytków przegrody serca czy inne procedury naprawcze. W przypadkach bardzo ciężkich przypadków, które nie mogą być skorygowane innymi metodami, może być rozważany przeszczep serca.

Warto podkreślić, że podejście do leczenia wrodzonych wad serca jest bardzo zindywidualizowane, a plan terapeutyczny dostosowywany jest do potrzeb konkretnego pacjenta. Dzieci z wadami serca wymagają kompleksowej opieki, a ścisła współpraca między różnymi specjalistami medycznymi jest kluczowa dla zapewnienia im najlepszych szans na zdrowe i pełne życie.

crossmenu