Tętniak aorty – sprawdź, czy jesteś w grupie ryzyka

Tętniak aorty stanowi jedną z poważniejszych i groźnych dla zdrowia patologii naczyniowych. Charakteryzuje się miejscowym poszerzeniem ściany aorty, które niejednokrotnie nie daje żadnych objawów. Tętniaki mogą rozwijać się zarówno w obrębie aorty piersiowej, jak i brzusznej — w obu przypadkach istnieje ryzyko pęknięcia, co stanowi śmiertelne zagrożenie dla pacjenta. Sprawdź, jakie są najczęstsze objawy tętniaka aorty i nie daj się zaskoczyć.

Czym jest aorta?

Aorta jest największą tętnicą w ciele człowieka, pełniącym kluczową rolę w układzie krążenia. Wychodzi ona bezpośrednio z lewej komory serca i kieruje w dół, dostarczając tlen i składniki odżywcze do wszystkich tkanek organizmu. Dzieli się na aortę piersiową, która przebiega przez klatkę piersiową, oraz aortę brzuszną, biegnącą w okolicy jamy brzusznej.

Aorta odpowiada również za utrzymanie prawidłowego ciśnienia krwi. Średnica aorty różni się w zależności od odległości od serca (im dalej tym jest mniejsza) oraz indywidualnych cech anatomicznych pacjenta.

Tętniaki aorty – charakterystyka i rodzaje

Tętniak aorty to stan, w którym dochodzi do patologicznego poszerzenia lub rozdęcia jej średnicy (ponad 50% względem prawidłowych wymiarów). Najczęściej dotyczy odcinka brzusznego. Może prowadzić do groźnych konsekwencji, m.in. rozwarstwienia aorty czy jego pęknięcia, zagrażającego życiu. Częstość występowania tętniaków aorty brzusznej jest dużo wyższa u mężczyzn niż u kobiet.

W zależności od lokalizacji tętniaka aorty wyróżnia się:

  • tętniaki aorty piersiowej – występujące w części wstępującej aorty, początkowej części zstępującej, lub w łuku aorty;
  • tętniaki aorty brzusznej – zlokalizowane we fragmencie aorty w jamie brzusznej;
  • tętniaki piersiowo-brzuszne – umiejscowione w części aorty biegnącej od przepony do brzucha.

Tętniaki można również podzielić ze względu na rodzaj uszkodzenia ściany naczynia, wówczas mówimy o:

  • tętniaku prawdziwym, związanym z poszerzeniem światła naczynia, ale bez przerwania ciągłości jego ścian;
  • tętniaku rozwarstwiającym, związanym z uszkodzeniem wewnętrznej błony tętnicy, powodującym napływanie krwi do wewnątrz ściany naczynia. Grozi przebiciem na zewnątrz, pociągającym za sobą pęknięcie tętniaka i krwotok;
  • tętniaku rzekomym, który w odróżnieniu od typowego tętniaka, nie dotyczy wszystkich warstw ściany tętnicy. Występuje uszkodzenie wewnętrznej warstwy naczynia, prowadzące do wycieku krwi do otaczających tkanek, które w wyniku nacisku ograniczają krwawienie. W ciągu kilku kolejnych dni ciągłość naczynia zostaje odtworzona.

Tętniak aorty – przyczyny powstawania

Wśród najczęstszych powodów powstania tętniaka aorty wymienia się nadwyrężenie ściany aorty spowodowane przez:

  • zmiany miażdżycowe,
  • nadciśnienie tętnicze,
  • gwałtowny wysiłek,
  • urazy aorty,
  • zmiany zwyrodnieniowe,
  • stany zapalne naczyń,
  • wady genetyczne w budowie naczynia,
  • choroby genetyczne tkanki łącznej,
  • nieleczoną kiłę lub salmonellę.

Wśród czynników, które zwiększają ryzyko powstania tętniaka aorty wyróżnia się:

  • wiek,
  • palenie tytoniu — zwiększa ryzyko wystąpienia tętniaka aorty brzusznej nawet 5-ciokrotnie,
  • stale podwyższone ciśnienie krwi,
  • miażdżycę tętnic,
  • predyspozycje genetyczne,
  • choroby wewnętrzne.

Jakie są objawy tętniaka aorty?

Jak już wspomnieliśmy, bardzo często zdarza się, że tętniak aorty brzusznej lub piersiowej w początkowej fazie nie daje żadnych objawów. Krew przepływa nieprawidłowo, dochodzi do tworzenia się skrzepów, które płynąc z prądem, zatykają światła małych naczyń krwionośnych i w ten sposób powodują niedokrwienie jelit, kończyn, nerek, a nawet udar mózgu. Najczęściej taki tętniak aorty jest diagnozowany przez przypadek — np. podczas rutynowych badań profilaktycznych.

Objawowe tętniaki aorty powodują pewne dolegliwości, związane przede wszystkim z naciskiem na pobliskie narządy. Pacjenci z tętniakiem aorty brzusznej najczęściej skarżą się na silny ból brzucha, pleców i okolicy lędźwiowej. Może być on tępy, pulsujący lub promieniujący w inne części ciała. Tętniaki aorty piersiowej mogą się objawiać chrypką, dusznościami, krwiopluciem, nietolerancją wysiłku oraz silnym bólem w klatce piersiowej. Czasami towarzyszy im obrzęk rąk, twarzy i szyi, poszerzenie żył szyjnych, zawroty głowy i niedowłady.

Pęknięcie tętniaka aorty

Największym zagrożeniem, które niesie za sobą tętniak aorty brzusznej lub piersiowej, jest jego pęknięcie, związane z rozerwaniem jego ściany. Kwalifikowane jest jako stan nagły, mogący prowadzić do obfitego krwotoku wewnętrznego, szoku, a nawet śmierci, jeśli nie zostanie natychmiastowo zdiagnozowany i leczony.

Objawy pęknięcia tętniaka aorty są zwykle natychmiastowe i obejmują:

  • rozległy i intensywny ból w okolicy brzucha, pleców lub klatki piersiowej, który może promieniować do pleców, bioder, nóg czy ramion.
  • bladość skóry oraz uczucie ogólnej słabości, utrata przytomności lub stan omdlenia,
  • przyspieszone bicie serca (tachykardia),
  • nagły spadek ciśnienia tętniczego krwi.

Pęknięcie tętniaka aorty wymaga natychmiastowej interwencji medycznej. Opóźnienie w diagnozie i leczeniu może prowadzić do tragicznych konsekwencji — ryzyko śmierci wynosi aż 80%.

Na czym polega diagnostyka tętniaków aorty?

Rozpoznanie tętniaka aorty najczęściej opiera się na badaniach obrazowych — w pierwszej kolejności wykonuje się echo serca, rezonans magnetyczny, RTG klatki piersiowej oraz USG jamy brzusznej. W ramach poszerzonej diagnostyki lekarz może skierować pacjenta na badanie angio-TK lub angio-MR, pozwalające na nieinwazyjną ocenę wnętrza tętnicy lub stanu naczyń mózgowych.

Na regularne badania przesiewowe powinni zgłaszać się przede wszystkim pacjenci z grupy ryzyka – m.in. mężczyźni po 65. roku życia, palący papierosy, osoby z nadciśnieniem lub obciążone genetycznie.

Jak wygląda leczenie tętniaka aorty?

Tętniak aorty, w zależności od lokalizacji, stopnia zaawansowania i ogólnego stanu pacjenta może być leczony zarówno poprzez podejście zachowawcze, jak i interwencje chirurgiczne.

Małe tętniaki aorty, o średnicy poniżej 5 cm, które nie wykazują tendencji do szybkiego wzrostu ani nie powodują objawów, zazwyczaj monitoruje się za pomocą badań obrazowych, takich jak USG, TK czy MRI. W przypadku pacjentów, u których występują dodatkowe czynniki ryzyka, takie jak nadciśnienie tętnicze czy choroby sercowo-naczyniowe, lekarz może zalecić stosowanie odpowiednich leków np. beta-blokerów czy inhibitorów ACE, w celu ograniczenia postępu rozwoju tętniaków.

Tętniaki aorty, które wymagają interwencji chirurgicznej to te, których średnica wynosi powyżej 5 cm lub w ciągu ostatnich 6 miesięcy powiększyła się o 5 mm. Do wyboru są dwa rodzaje zabiegów — leczenie małoinwazyjne poprzez dostęp wewnątrznaczyniowy oraz klasyczne, operacyjne.

Klasyczna chirurgiczna naprawa tętniaków polega na chirurgicznym otwarciu jamy brzusznej lub klatki piersiowej, usunięciu tętniaka i wszczepieniu specjalnej protezy naczyniowej w miejsce uszkodzonego odcinka tętnicy.

W przypadku metody wewnątrznaczyniowej nie ma potrzeby otwierania jamy brzusznej ani klatki piersiowej.Obecnie usuwa się w ten sposób większość tętniaków aorty, jeśli tylko jest taka możliwość. Zabieg polega na wprowadzeniu specjalnego stentgraftu za pomocą prowadnika, poprzez tętnice udowe lub pachwinowe, do aorty. Implant umieszczony w miejscu obecności tętniaka, rozpręża się, usztywniając ściany tętnicy i zapobiega jego dalszemu rozprzestrzenianiu się oraz redukuje ryzyko powikłań, takich jak pęknięcie.

Diagnostyka, monitorowanie oraz leczenie tętniaków aorty wymaga objęcia pacjenta interdyscyplinarną opieką, obejmującą specjalistów z różnych dziedzin medycyny m.in. kardiologa, chirurga naczyniowego, radiologa oraz kardiochirurga.

crossmenu